تکنیک‌های نقاشی پاستل؛ راهنمای جامع شناخت، انواع و روش‌های اجرا

به‌روزرسانی‌شده در ۱۴۰۵

پاستل چیست و از چه موادی تشکیل شده است؟

پاستل یک مدیوم هنری صلب است که از رنگدانه‌های پودری فشرده به همراه مقدار اندکی چسب یا بایندر (Binder) تشکیل می‌شود. همان رنگدانه‌هایی که در ساخت رنگ روغن، آبرنگ و اکریلیک استفاده می‌شوند، پایه اصلی پاستل را هم تشکیل می‌دهند؛ با این تفاوت که پاستل به حلال یا قلم‌مو نیازی ندارد و مستقیماً روی سطح کار استفاده می‌شود.

مهم‌ترین ویژگی پاستل، مات بودن و نرمی بافت آن است. این خاصیت باعث می‌شود پاستل برای اجرای بافت‌های بسیار ظریف مثل رنگ پوست انسان، پارچه‌های نرم و تغییرات تدریجی نور عالی باشد. طرز به دست گرفتن پاستل بسیار شبیه مداد یا زغال است؛ اما روش کار با آن می‌تواند هم به‌صورت خطی برای هاشورزنی و هم به‌صورت لکه‌ای برای پوشش سطوح وسیع باشد.

تاریخچه هنر نقاشی با پاستل؛ از اواخر قرن ۱۷ تا شاهکارهای دگا

اگرچه استفاده از رنگدانه‌های خام شبیه به پاستل به دوران غارنشینی و قدیم بازمی‌گردد، اما پاستل مدرن به شکل امروزی در اواخر قرن ۱۷ میلادی ساخته شد. در قرن ۱۸، پاستل به ابزاری محبوب برای پرتره‌نگاران اشرافی تبدیل شد، چرا که سرعت کار با آن بالاتر از رنگ روغن بود و ظرافت بی‌نظیری ایجاد می‌کرد.

اوج محبوبیت و تحول در نقاشی پاستل در اواخر دهه ۱۸۰۰ و با ظهور هنرمندان سبک امپرسیونیسم رخ داد. هنرمندان بزرگی همچون اِدوارد مانه (Édouard Manet)، پیر اوگوست رنوار (Pierre-Auguste Renoir)، هنری دو تولوز لوترک (Henri de Toulouse-Lautrec) و به ویژه ادگار دگا (Edgar Degas) کار با پاستل را به اوج شکوفایی رساندند. دگا به صورت مداوم در حال آزمایش بود تا ببیند ترکیب پاستل با سایر مدیوم‌ها چه جلوه‌های بصری جدیدی خلق می‌کند.

انواع پاستل کدامند و چه تفاوتی با هم دارند؟

پاستل‌ها بر اساس میزان چسب، ساختار و نوع بایندر به ۴ دسته اصلی تقسیم می‌شوند. شناخت این دسته‌ها برای انتخاب درست ابزار بر اساس سوژه نقاشی اهمیت بالایی دارد:

۱. پاستل نرم (Soft Pastels)

پاستل‌های نرم معمولاً به شکل استوانه‌ای هستند. در ساخت این نوع پاستل، چسب بسیار کم و رنگدانه بسیار زیادی به کار رفته است. به همین دلیل شکنندگی بالایی دارند اما محو کردن و ترکیب رنگ آن‌ها روی کاغذ فوق‌العاده راحت است. پاستل نرم رایج‌ترین نوع پاستل سنتی است که تنوع رنگی بسیار گسترده‌ای در بازار دارد.

۲. پاستل سخت (Hard Pastels)

پاستل‌های سخت معمولاً مقطع مستطیلی یا مربعی دارند. میزان چسب در آن‌ها بیشتر و رنگدانه کمتر است؛ در نتیجه خرد نمی‌شوند و دوام بالاتری دارند. هنرمندان معمولاً از گوشه‌های تیز پاستل سخت برای کشیدن جزئیات دقیق، خطوط محکم و لبه‌های مشخص استفاده می‌کنند.

۳. پاستل مدادی (Pastel Pencils)

این نوع پاستل دقیقا شباهت ظاهری به مدادهای معمولی دارد که مغزی پاستلی در میان چوب محصور شده است. پاستل مدادی کثیف‌کاری دست را به حداقل می‌رساند و برای اجرای جزئیات بسیار ریز در پرتره مانند اجزای چشم، تار موها و خطوط چهره بی‌نظیر است. پاستل مدادی به راحتی با پاستل‌های نرم و سخت ترکیب می‌شود.

۴. پاستل روغنی (Oil Pastels)

پاستل روغنی ترکیبی از رنگدانه، موم و روغن‌های غیرخشک‌شونده است. این مدل پاستل خرد نمی‌شود، غبار در هوا پخش نمی‌کند و رنگ‌هایی بسیار براق و زنده ایجاد می‌کند. با این حال، پاستل روغنی با پاستل‌های گچی (نرم، سخت و مدادی) قابل ترکیب نیست و به دلیل پایه روغنی، روش اجرای متفاوتی دارد.

در جدول زیر ویژگی‌های اصلی چهار مدل پاستل را مقایسه کرده‌ایم:

مزایای برجسته نقاشی با پاستل چیست؟

هنرمندان به دلایل فراوانی شیفته کار با پاستل می‌شوند. این مدیوم جذاب ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد که آن را از سایر ابزارهای نقاشی متمایز می‌کند:

• درخشش و ثبات رنگی فوق‌العاده: برخلاف رنگ روغن که ممکن است با مرور زمان زرد شود یا ترک بخورد، پاستل تغییر رنگ نمی‌دهد و اگر در شرایط محیطی مناسب نگهداری شود، پس از قرن‌ها همان درخشش روز اول را حفظ می‌کند.
• عدم نیاز به زمان برای خشک شدن: در پاستل نیازی به منتظر ماندن برای خشک شدن لایه‌ها نیست؛ می‌توانید فوراً لایه‌گذاری رنگی را ادامه دهید.
• ترکیب‌پذیری بی‌نظیر: توانایی ایجاد درجات رنگی بسیار خامی و ساخت بافت‌های نرم پوست انسانی با پاستل به راحتی امکان‌پذیر است.
• بی‌نیازی از ابزارهای پیچیده: برای شروع نقاشی با پاستل نیازی به پالت، قلم‌موهای متعدد، روغن یا حلال‌های مضر شیمیایی ندارید.

اصول و تکنیک‌های کار با پاستل؛ چگونه با پاستل نقاشی بکشیم؟

برای دستیابی به نتیجه‌ای حرفه‌ای در نقاشی پاستل، رعایت چند نکته فنی کلیدی ضروری است:

۱. انتخاب سطح و کاغذ مناسب: بهترین روش برای کار با پاستل، اجرای آن روی سطوح زبر و دارای بافت است. زبری کاغذ باعث می‌شود پودر پاستل به درگیری بهتری با بافت برسد. کاغذهای فابریانو و به‌خصوص مقوای جیر مخصوص نقاشی گزینه‌های استاندارد این مدیوم هستند.

۲. شیوه مخلوط کردن رنگ‌ها: بر خلاف تکنیک‌های خیس که رنگ روی پالت ساخته می‌شود، در پاستل رنگ‌ها روی خودِ کاغذ با هم ترکیب می‌شوند. می‌توانید رنگ‌ها را با انگشت، قلم‌موهای مخصوص یا محوکن فشرده با هم مخلوط کنید.

۳. لایه‌گذاری و تثبیت با فیکساتیو: کار را با لایه‌های شفاف و پاستل‌های سخت‌تر شروع کنید و به مرور لایه‌های پاستل نرم را روی آن قرار دهید. در انتهای کار می‌توانید از اسپری فیکساتیو (Fixative) برای جلوگیری از ریختن پودر استفاده کنید، اما دقت کنید اسپری بیش از حد می‌تواند تیرگی رنگ‌ها را تغییر دهد.

اگر علاقمند به مشاهده گزینه‌های مختلف نقاشی سفارشی هستید، بررسی نمونه کارهای نقاشی پاستل و مداد رنگی می‌تواند ایده بسیار خوبی برای انتخاب تکنیک نهایی تابلوی شما باشد.

سوالات متداول درباره نقاشی پاستل

اگر قصد داری چهره عزیزانت را در قالبی خاص، مخملی و جاودانه ماندگار کنی، می‌توانید همین حالا فرایند ثبت سفارش نقاشی چهره را در تیکتاشاپ آغاز کنید تا بهترین هنرمندان پاستل‌کار کشور اثر مورد نظرتان را آماده کنند.